PRÁVO A NÁSILIE

Одредзени закони (Виновни, Фамелийни, Закон о явним шоре и мире и др.) защицує жертви насилства и каре насилнїкох, кед ше поруша поступок и докаже вину насилнїка.

Виновни законїк предписує виновни дїла и кари яки одредзени и по тим закону ше насилство у фамелиї трима за виновне дїло – член 194. и насилнїком ше одредзує кари по законченю судского поступку.

Виновни законїк у члену 112. точка 28. предписує круг особох хторих ше трима як членох фамелиї и хтори уживаю защиту по основи того члена:

  • супружнїки, їх дзеци, предки супружнїкох у простей линиї родзинства по креви, нємалженски партнере и їх дзеци, усвоїтель и усвоєни, хранїтель и питомец
  • браца и шестри, їх супружнїки и дзеци, бувши супружнїки и їх дзеци и родичи бувших супружнїкох, кед жию у заєднїцким ґаздовстве
  • особи хтори маю заєднїцке дзецко або дзецко цо ма буц народзене, гоч нїґда нє жили у истим фамелийним ґаздовстве.

Особи хтори нє подпадаю под законску катеґорию членох фамелиї, уживаю защиту по основи других одредбох Виновного законїка (чежке и лєгке тїлесне калїченє, насилнїцке справованє, загрожованє сиґурносци и под.).

Даєдни дїла опаснєйши и пошлїдки чежши од других. Од того завиши и поступок пред судом (кед насилнїк кричи и вадзи ше, тото полиция найчастейше третирує як нарушованє мира сушедох и вон прави потупенє, алє кед вам член фамелиї грожи або зоз своїм справованьом вам загрожує спокойносц – то ше третирує як насилство у фамелиї або кед вас вдери так же останю збелавени места, опеклїни, кед вас подрапе – ше третирує як лєгке тїлесне калїченє або кед насилнїк зламе палєц або руку жени, вец то виновне дїло – чежше тїлесне калїченє).

Фамелийни закон ушорює малженство и одношеня у малженстве и нємалженскей заєднїци, усвойованє, хранїтельство, старательство, витримованє, маєткови одношеня у фамелиї, защиту од насилства у фамелиї и применює ше кед ше, наприклад, жадаце розвесц, достац витримованє, же би ше утвердзело вашо доприношенє у здобуваню маєтку у малженскей и нємалженскей заєднїци, або же би ше процив насилнїка одредзело мири защити од насилства. Поступок ше запровадзує у судзе.

Поступок у вязи зоз приношеньом мирох процив насилства у фамелиї ше одвива по наглим поступку. Мири защити од насилства у фамелиї хтори мож одредзиц тоти: виселєнє насилнїка зоз фамелийного квартеля або хижи, уселєнє жертви до фамелийного квартеля або хижи, забрана приблїжованя, забрана приступу до простору коло места биваня або роботи. Мири ше вирека найвецей на єден рок, з можлївосцу предлужованя, а суд може источашнє вирекнуц вецей мири.

Фамелийни закон предписує круг особох хтори ше трима як членох фамелиї и хторим защита будзе дата по тим законє:

  • супружнїки або бувши супружнїки
  • дзеци, родичи и друга родзина по креви, та особи у родзинстве по жени або адоптивним родзинстве, односно особи хтори вяже хранїтельство
  • особи хтори жию або жили у истим фамелийним ґаздовстве
  • нємалженски партнере або бувши нємалженски партнере
  • особи хтори медзисобнє були або су ище вше у емотивней або сексуалней вязи, односно хтори маю заєднїцке дзецко або дзецко цо ма буц народзене, гоч нїґда нє жили у истим фамелийним ґаздовстве

Поступки пре приношенє мирох защити од насилства у фамелиї, утвердзованє вашого доприношеня на здобутим маєтку у малженстве и витримованя… мож порушац и под час тирваня малженства, тє. нє вязани су за подношенє тужби за розвод малженства.

Вивершни поступок реґулує способ вивершеня судских одлукох або поровнованя (напр. вивершенє досудзеного витримованя, врацанє дзецка и под.).